Pizza en recht

“Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld”. Met die klaroenstoot opent onze Grondwet (artikel 1, eerste volzin). Hij staat in steen gebeiteld bij de ingang van het gebouw van de Tweede Kamer in Den Haag. Een open deur, zou je zeggen; wie kan het hier oneens mee zijn? Toch worden mensen in Nederland op grote schaal ongelijk behandeld. Denk aan de verschillende tarieven in de inkomstenbelasting. Of aan de verschillende rechten van Nederlanders ten opzichte van vreemdelingen, of van arbeidsmigranten ten opzichte van asielzoekers. En zo kan ik  lang doorgaan. Blijkbaar accepteren we heel veel ongelijke behandeling. Waarom? Omdat die gevallen ongelijk zijn. Ja; maar… waarom zijn ze ongelijk?

Daar begint de discussie. Wie bepaalt welke gevallen gelijk en welke ongelijk zijn? De wetgever. Oké. Maar op basis waarvan bepaalt die dat? Dat is een politieke vraag. Over veel van deze vragen zijn we het in Nederland stevig oneens. Waarom? Politieke keuzes en voorkeuren berusten nu eenmaal op levensbeschouwelijke uitgangspunten. En daarmee zijn we waar we wezen moeten. Recht en levensbeschouwing hangen met elkaar samen. “Wie meent rechts- en levensopvatting te kunnen scheiden, schaadt beide”, schreef (ik zou bijna zeggen: dichtte) de jurist Paul Scholten in 1915.

Christelijk geloof en juridische praktijk

ForumC wil “ervoor zorgen dat het christelijk geloof binnen én buiten de christelijke kring te horen is. Wij willen God en de samenleving dienen door op deze manier iets van Gods agenda voor de wereld zichtbaar te maken”. Dat geldt voor alle professies, dus ook voor het recht. Als recht uiteindelijk gebaseerd is op levensopvatting, dan is het zaak dat we onze christelijke levensopvatting vertalen naar onze omgang met het recht, naar onze juridische beroepspraktijk. Zoals onze Duitse collega’s het formuleren: “Glaube und Beruf verbinden”. Dat kan op ten minste twee manieren, of twee niveaus.

De eerste is, dat je ernaar streeft om een heel goede jurist te zijn. En dat je je dienstbaar opstelt, niet corrupt bent, geen mensen voortrekt of achterstelt, dat je ijverig, integer, betrouwbaar, vriendelijk, nauwkeurig, hulpvaardig bent. Dat soort zaken. Je zou kunnen zeggen: je geloof in praktijk brengen op deugden-niveau. Daar hoort dus op z’n tijd ook bij: moed hebben om dingen te doen of te zeggen die misschien niet zo populair zijn, of desnoods zelfs tegen de stroom in gaan. Denk aan de vier kardinale deugden: Prudentia (Voorzichtigheid – verstandigheid – wijsheid), Iustitia (Rechtvaardigheid – rechtschapenheid), Fortitudo (Moed – sterkte) en Temperantia (Gematigdheid – matigheid – zelfbeheersing). Waar de christelijke Kerk nog drie aan heeft toegevoegd: Fides (Geloof; in Latijnse teksten vaak omschreven als Pietas,) Spes (Hoop) en Caritas (Naastenliefde/Liefde – liefdadigheid).

Dit soort “functie-eisen” geldt intussen voor iedereen. Of je nu arts bent, of econoom, of architect, of bakker of timmerman of jurist. Het gaat er dan om dat wij ons discipel-zijn toepassen in ons dagelijks werk. Dat ligt dus op het niveau van gedrag en relaties, gedrag in relaties. Uiteraard wil ForumC daartoe stimuleren en opwekken (en waar nodig helpen).

Er is ook nog een ander niveau. Dat is meer inhoudelijk, vakmatig. En het doet zich meer gelden naarmate moraal een grotere rol speelt in het werk. Om nogmaals Paul Scholten te citeren:

“Een Christen die staatsman wordt zal (…) in zijn werk Christen willen zijn. Nu kan dit even zoo gezegd worden van hem, wiens arbeid op ander terrein ligt, maar het is niet te ontkennen, dat het voor de wijze waarop het werk van den staatsman verricht wordt en dus ook voor zijn resultaat, van grooter belang is, wie en wat de man is die het doet dan voor dat van den timmerman of den klerk. Een Christelijke bruggenbouwer en een niet Christelijke zullen dezelfde regels van techniek moeten volgen. Innerlijk mag de eerste anders tot zijn arbeid staan dan de laatste, hij zal ook zijn dagelijksche taak in het Iicht pogen te zien dat uit de kern van zijn zieleleven, zijn geloof, uitstraalt, maar zijn techniek zal niet anders zijn dan die zijner collega’ s. Van den staatsman, in wiens arbeid het subjectieve zoo oneindig veel meer naar voren komt, geldt niet geheel hetzelfde.”

Dat is voor een socialist of een liberaal niet anders dan voor een christen. Recht en politiek gaan bij uitstek over normen en waarden. Waar halen we die vandaan? Waarop baseren we die? En hoe passen we die toe niet alleen in ons eigen leven, maar – via de politiek en het recht – ook in de samenleving? Spannende vragen, waarop geen gemakkelijke antwoorden te geven zijn.

8 januari: pizza en recht

De Christen Juristen Vereniging (CJV) en het Christen Juristen Netwerk van ForumC/IFES hebben beiden tot doel juristen te helpen over dit soort vragen na te denken. Samen organiseren zij op 8 januari a.s. een avond voor jongere collega’s (studenten, beginnende juristen) met pizza’s, muziek en een paneldiscussie. De aankondiging vind je via deze link: Pizza’s en recht – ForumC.